Το Παράδοξο της Πρόληψης: Το Ευρωπαϊκό Σχέδιο για την Καταπολέμηση του Καρκίνου στοχεύει τα προϊόντα που υποκαθιστούν τα τσιγάρα

Εν συντομία

#

Στις 28 Σεπτεμβρίου 2026, η Επιτροπή Δημόσιας Υγείας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου ενέκρινε μια έκθεση για την πρόληψη του καρκίνου που θέτει τον καπνό στην πρώτη γραμμή, ωστόσο οι διατάξεις της για τη νικοτίνη στοχεύουν στα προϊόντα χαμηλότερου κινδύνου που χρησιμοποιούν οι καπνιστές για να αντικαταστήσουν τα τσιγάρα. Η Σουηδία, η οποία πέτυχε τον στόχο της ΕΕ για μια κοινωνία χωρίς κάπνισμα 15 χρόνια νωρίτερα, το κατάφερε χάρη στην εύκολη πρόσβαση σε ακριβώς τέτοιου είδους προϊόντα. Έτσι, το πιο ηχηρό μήνυμά της — «η πρόληψη πρέπει να βρίσκεται στην καρδιά του σχεδίου» — έρχεται σε αντίθεση με προτάσεις που θα καθιστούσαν τα υποκατάστατα νικοτίνης μειωμένου κινδύνου πιο δύσκολα προσβάσιμα. Αυτό είναι το παράδοξο. Το παρόν κείμενο παρουσιάζει τα στοιχεία που τεκμηριώνουν αυτό που φαντάζει ως μια καταστροφική (και εσφαλμένη) εφαρμογή της αρχής της προφύλαξης.

Τι ψήφισε η επιτροπή υγείας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου;

#

Στις 28 Σεπτεμβρίου 2026, η Επιτροπή Δημόσιας Υγείας (SANT) του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου ενέκρινε την έκθεση σχετικά με την εφαρμογή του Ευρωπαϊκού Σχεδίου για την Καταπολέμηση του Καρκίνου (BECA), δεσμεύοντας τουλάχιστον 10 δισεκατομμύρια ευρώ για την υγεία στον επόμενο προϋπολογισμό της ΕΕ, εκ των οποίων τα 2,5 δισεκατομμύρια ευρώ προορίζονται ειδικά για τον καρκίνο. Το κείμενο εγκρίθηκε με 27 ψήφους υπέρ, 8 κατά και 5 αποχές και προχωρά σε ψηφοφορία στην ολομέλεια, η οποία αναμένεται τον Οκτώβριο ή τον Νοέμβριο του 2026.

Οι ίδιοι παράγοντες κινδύνου — καπνός, αλκοόλ, διατροφή, παχυσαρκία — διατρέχουν τη στρατηγική για την πρόληψη καρδιαγγειακών νοσημάτων που υιοθέτησε το Κοινοβούλιο δύο εβδομάδες νωρίτερα (545-47, με 75 αποχές), αλλά τα δύο κείμενα αποκλίνουν σημαντικά μόλις το θέμα της νικοτίνης έρχεται στο προσκήνιο.

«Πρόληψη στην καρδιά της συζήτησης» — αλλά ποιου είδους πρόληψη;

#

Ο εισηγητής, ευρωβουλευτής της ομάδας Renew Vlad Vasile-Voiculescu, το έθεσε ξεκάθαρα: η πρόληψη «πρέπει να βρίσκεται στην καρδιά του σχεδίου», επειδή περίπου το 40 τοις εκατό των καρκίνων θα μπορούσε να προληφθεί αντιμετωπίζοντας τον καπνό, το αλκοόλ, τη διατροφή και την παχυσαρκία. Ο σκιώδης εισηγητής Nicolás González Casares επανέλαβε την ίδια γραμμή: «Η Ευρώπη θεραπεύει υπερβολικά και προλαμβάνει πολύ λίγο».

Όλα αυτά είναι σωστά. Το κάπνισμα παραμένει μακράν η μεγαλύτερη προλήψιμη αιτία καρκίνου στην ΕΕ. Η αντίφαση έγκειται στο τι προτείνει το κείμενο για την αντιμετώπισή του.

Αντί να διακρίνει τον καπνό που καίγεται (τα συμβατικά τσιγάρα δηλαδή) από τα υποκατάστατα χαμηλότερου κινδύνου (που αποτελούν διέξοδο από το κάπνισμα), η έκθεση ζητά την «επείγουσα» επέκταση της περιοριστικής για τσιγάρα νομοθεσίας της ΕΕ στα ηλεκτρονικά τσιγάρα, τα θερμαινόμενα προϊόντα καπνού και τα σακουλάκια νικοτίνης, προσθέτοντας περιορισμούς στις αρωματικές ουσίες, τη συσκευασία, την υποχρεωτική αναγραφή συστατικών, την απαγόρευση των διαδικτυακών πωλήσεων σε ανηλίκους και υψηλότερους ειδικούς φόρους κατανάλωσης. Η ευρωβουλευτής των Πρασίνων Tilly Metz ζήτησε «ευρωπαϊκή απαγόρευση» στα σακουλάκια νικοτίνης υψηλής περιεκτικότητας, χωρίς να ορίσει τι σημαίνει «υψηλή περιεκτικότητα». Ας μην ξεχνάμε ότι το Λουξεμβούργο επέβαλε πρόσφατα όριο 0,048 mg ανά σακουλάκι (όση νικοτίνη περιέχουν δύο μελιτζάνες), καθιστώντας το προϊόν άχρηστο για έναν καπνιστή. Ο σοσιαλιστής ευρωβουλευτής Casares δήλωσε ότι οι αρωματικές ουσίες «είναι σχεδιασμένες για να προσελκύουν παιδιά», απαιτώντας μια καθολική απαγόρευση σε όλη την Ευρώπη.

Στην πράξη, οι προτεινόμενοι κανόνες αντιμετωπίζουν όλα τα προϊόντα νικοτίνης σαν να προκαλούν συγκρίσιμο κίνδυνο καρκίνου, κάτι που έχουν δηλώσει δημόσια αξιωματούχοι (μέχρι και ο επίτροπος υγείας) αλλά δεν υποστηρίζεται από κανένα επιστημονικό δεδομένο.

Γιατί ο περιορισμός των υποκατάστατων του καπνίσματος έρχεται σε αντίθεση με μια στρατηγική κατά του καρκίνου που θέτει την πρόληψη στο επίκεντρο;

#

Το κάπνισμα είναι ο μεγαλύτερος μεμονωμένος παράγοντας κινδύνου για καρκίνο στην ΕΕ, επομένως οποιοδήποτε προϊόν βοηθάει τους καπνιστές να απαλλαγούν από το κάπνισμα εξυπηρετεί τον ίδιο τον στόχο του σχεδίου. Το κάπνισμα προκάλεσε σχεδόν το 20% των θανάτων από καρκίνο στην ΕΕ το 2021 (Euronews), και η Επιτροπή αποδίδει περίπου 700.000 θανάτους ετησίως στην ΕΕ σε αυτό (Ευρωπαϊκή Επιτροπή). Ο στόχος του BECA είναι λιγότεροι από 5% του πληθυσμού να καπνίζει έως το 2040, από περίπου 24% το 2023.

Το παράδοξο: αντί να ασχοληθούμε με το κάπνισμα και να εμπλουτίσουμε τους τρόπους και τα μέσα που θα μπορούν να χρησιμοποιήσουν οι καπνιστές για να απαλλαγούν από το κάπνισμα, αντιμετωπίζουμε τα προϊόντα νικοτίνης με τον χαμηλότερο κίνδυνο, αυτά που χρησιμοποιούνται ως εναλλακτικά του καπνίσματος, ως απειλή που πρέπει να περιοριστεί. Με βάση αυτή τη στρατηγική «πρόληψης» που θα έπρεπε να βασίζεται στην ελάττωση του καπνίσματος, τελικά φτάνουμε στο σημείο να ρωτάμε πόσοι καπνιστές θα εξαναγκαστούν να συνεχίσουν το κάπνισμα;

Τι έκανε διαφορετικά η Σουηδία;

#

Η Σουηδία κατέστησε τα προϊόντα νικοτίνης χαμηλού κινδύνου από το στόμα (snus, σακουλάκια νικοτίνης) φθηνά, νόμιμα και ευρέως διαθέσιμα. Έγινε λοιπόν η πρώτη χώρα στην Ευρώπη με ποσοστό καθημερινού καπνίσματος κάτω από 5%.

Η Σουηδία έγινε η πρώτη χώρα ελεύθερη καπνίσματος στην ΕΕ, με βάση τον ορισμό του ΠΟΥ, περίπου 15 χρόνια πριν από τον στόχο της ΕΕ για το 2040. Το πέτυχε χωρίς απαγορεύσεις στα σακουλάκια ή υψηλούς φόρους στο snus. Το πέτυχε επειδή το snus και, πιο πρόσφατα, τα σακουλάκια νικοτίνης ήταν διαθέσιμα, προσβάσιμα και πολύ φτηνότερα από τα τσιγάρα, προσφέροντας στους ενήλικες καπνιστές μια πρακτική διέξοδο.

Η απάντηση της ΕΕ στην ίδια έκθεση; Επέκταση των περιορισμών στα σακουλάκια, περιορισμός των γεύσεων, αύξηση των φόρων και εξέταση γενικών απαγορεύσεων. Η λιγότερο επιβλαβής κατηγορία, τα σακουλάκια νικοτίνης, με προφίλ κινδύνου κοντινότερο στις εγκεκριμένες θεραπείες υποκατάστασης νικοτίνης παρά στα τσιγάρα, στοχοποιείται σαν να ήταν η απειλή.

Πρόκειται για ένα στρατηγικό σφάλμα που αγνοεί πλήρως την εμπειρία της Σουηδίας, τη μοναδική μεγάλης κλίμακας, πραγματική απόδειξη στην Ευρώπη για το πώς μπορεί να μειωθεί γρήγορα το κάπνισμα. Και αυτό δεν είναι απλά ένα νούμερο στα ποσοστά καπνίσματος. Μπορεί να έχει εντυπωσιακά θετικές επιπτώσεις για τη δημόσια υγεία. Μια ανάλυση δεδομένων του ΠΟΥ για το 2002 εκτίμησε ότι η ΕΕ θα είχε 54% λιγότερους θανάτους από καρκίνο του πνεύμονα στους άνδρες εάν κάθε χώρα ακολουθούσε το παράδειγμα των Σουηδών ανδρών (Rodu & Cole, Scand J Public Health).

Τι χάνεται στη διαμόρφωση του πλαισίου

#

Στο θέμα του αλκοόλ, το πλαίσιο της έκθεσης είναι πιο μετρημένο: σαφείς πληροφορίες για την υγεία στα αλκοολούχα ποτά, καμία καθολική απαγόρευση, στόχος μηδενικής κατανάλωσης για τους ανηλίκους. Η ευρωβουλευτής Tilly Metz απέρριψε ρητά την απαγόρευση: «Δεν είμαι υπέρ μιας απαγόρευσης του αλκοόλ. Αυτή δεν είναι η λύση». Φαίνεται ότι σε αυτό το θέμα έχουν πάρει μαθήματα από τα τραγικά αποτελέσματα της ποταπαγόρευσης στις ΗΠΑ. Το κείμενο αντιμετωπίζει το αλκοόλ ως έναν κίνδυνο προς διαχείριση, όχι προς εξάλειψη.

Τα υποκατάστατα του καπνίσματος δεν έχουν αντίστοιχη μεταχείριση. Δεν γίνεται καμία αναφορά στο ποσοστό καπνίσματος στη Σουηδία. Καμία αναφορά στον τεράστιο όγκο επιδημιολογικών στοιχείων που δείχνουν ότι η καύση — και όχι η νικοτίνη — προκαλεί καρκίνο, ένα γεγονός γνωστό εδώ και 50 χρόνια. Η ειρωνεία είναι πιο έντονη στα ίδια τα λόγια του Voiculescu: «Η Ευρώπη θεραπεύει υπερβολικά και προλαμβάνει πολύ λίγο». Πρόληψη όμως σημαίνει να εμποδίζουμε τους ανθρώπους να ξεκινήσουν το κάπνισμα ή να τους βοηθάμε να σταματήσουν, όχι να δυσκολεύουμε τη διέξοδο τους από αυτό.

Πόσο επικίνδυνα είναι τα σακουλάκια νικοτίνης σε σύγκριση με τη θεραπεία υποκατάστασης νικοτίνης;

#

Τα σακουλάκια νικοτίνης φαίνεται να βρίσκονται στο χαμηλό άκρο του φάσματος κινδύνου, κοντά στη θεραπεία υποκατάστασης νικοτίνης (NRT), αλλά δεν είναι απολύτως ασφαλή και λείπουν τα δεδομένα μακροπρόθεσμων αποτελεσμάτων. Η πιο ολοκληρωμένη πρόσφατη σύνθεση είναι μια ανασκόπηση του Φεβρουαρίου 2026 στο Internal and Emergency Medicine. Καλύπτει τη σύνθεση, την τοξικολογία, την παροχή νικοτίνης, τη διακοπή και τον αντίκτυπο στη δημόσια υγεία, και καταλήγει στο συμπέρασμα ότι τα σακουλάκια έχουν προφίλ κινδύνου πιθανώς παρόμοιο με τα φαρμακευτικά υποκατάστατα. Προσθέτει ότι τα σύγχρονα σακουλάκια παρέχουν νικοτίνη πιο αργά από ένα τσιγάρο, αλλά σε αρκετή ποσότητα ώστε να μπορούν ενδεχομένως να μετριάσουν την ανάγκη για νικοτίνη, και ότι οι κλινικοί γιατροί θα μπορούσαν να τα εξετάσουν ως επιλογή για καπνιστές που δεν μπορούν ή δεν θέλουν να διακόψουν το κάπνισμα από μόνοι τους ή με φάρμακα. Αναφέρει επίσης ότι τα τρέχοντα δεδομένα πληθυσμού υποδηλώνουν ότι είναι απίθανο τα σακουλάκια να γίνουν «πύλη εισόδου» στο κάπνισμα, καλώντας παράλληλα για συνεχή παρακολούθηση της χρήσης από τον πληθυσμό.

Ο Voiculescu υποστηρίζει ότι κανένα προϊόν νικοτίνης δεν έχει αποδειχθεί ασφαλές εφ’ όρου ζωής. Αυτό είναι αληθές, αλλά το ίδιο ισχύει και για τη θεραπεία υποκατάστασης νικοτίνης, την οποία οι ρυθμιστικές αρχές και οι κλινικοί γιατροί συνιστούν συστηματικά, με ορισμένες χώρες (Ηνωμένο Βασίλειο και ΗΠΑ) να προτείνουν τη μακροχρόνια χρήση της αν χρειάζεται για να αποφευχθεί το κάπνισμα. Επομένως, η σχετική σύγκριση για έναν καπνιστή είναι η συνέχιση του καπνίσματος. ‘Άλλωστε, κανείς δεν έχει προτείνει τα εναλλακτικά προϊόντα νικοτίνης ως μια καινούργια μόδα ώστε θα μπορούσε να τα χρησιμοποιεί ο οποιοσδήποτε. Όλοι μιλάμε για υποκατάστατα του καπνίσματος. Τέτοιες δηλώσεις λοιπόν είναι εκτός θέματος.

Βοηθούν οι γεύσεις τους καπνιστές να στραφούν σε υποκατάστατα;

#

Επειδή πολύ κουβέντα γίνεται για το θέμα των γεύσεων, καλό θα ήταν να δούμε τι λένε τα δεδομένα. Τα περισσότερα διαθέσιμα στοιχεία, όλα από μελέτες παρατήρησης για τα ηλεκτρονικά τσιγάρα, συνδέουν τις μη-καπνικές γεύσεις με καλύτερες πιθανότητες διακοπής του καπνίσματος. Οι ενήλικες που σταμάτησαν το κάπνισμα με προϊόντα ατμίσματος χρησιμοποιούν κυρίως γεύσεις φρούτων και γλυκών, όχι καπνικές. Σε έρευνα 51.641 πρώην καπνιστών, περίπου το 48% ανέφερε γεύσεις φρούτων και το 37% γεύσεις γλυκών ή αρτοσκευασμάτων ως την κύρια γεύση τους κατά τη διακοπή, έναντι 2% για τον καπνό. Σε άλλη μελέτη 69.233 ενηλίκων ατμιστών, ο καπνός ήταν η πιο χρησιμοποιούμενη γεύση μόνο για το 2% κατά τον χρόνο της έρευνας. Μια πενταετής μελέτη κοόρτης στις ΗΠΑ διαπίστωσε ότι το 98,2% χρησιμοποιούσε τακτικά περισσότερες από μία γεύσεις και μόνο το 11,2% προτιμούσε τον καπνό.

Κι άλλες μελέτες κοόρτης δείχνουν την ίδια κατεύθυνση. Σε σύγκριση με τις γεύσεις καπνού, οι πιθανότητες διακοπής ήταν υψηλότερες μεταξύ των χρηστών:

• μη-καπνικών γεύσεων, σε εθνική μελέτη κοόρτης στις ΗΠΑ (Friedman & Xu, JAMA Network Open, 2020), με τη μελέτη να αναφέρει υπερδιπλάσιες πιθανότητες·

• μέντας και μάνγκο, 37% υψηλότερες πιθανότητες (Russell et al., Harm Reduction Journal, 2019)·

• γλυκών γεύσεων, 60% υψηλότερες πιθανότητες, σε πέντε χώρες (Li et al., Nicotine & Tobacco Research, 2021)·

• μέντας ή μενθόλης, 90% υψηλότερες, και άλλων γεύσεων εκτός καπνού, 70% υψηλότερες, ενώ τα προϊόντα χωρίς γεύση ή με γεύση καπνού δεν έδειξαν πλεονέκτημα έναντι της μη χρήσης ατμίσματος (Mok et al., Nicotine & Tobacco Research, 2022).

Μια συστηματική ανασκόπηση 104 μελετών σε ενήλικες κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η ποικιλία στις γεύσεις και η υψηλότερη περιεκτικότητα σε νικοτίνη καθιστούν τα ηλεκτρονικά τσιγάρα πιο ελκυστικά και θα μπορούσαν να βοηθήσουν τους καπνιστές να μεταβούν πλήρως σε αυτά, προτρέποντας τους ρυθμιστικούς φορείς να σταθμίσουν την επίδραση στους καπνιστές (Gades et al., Nicotine & Tobacco Research, 2022).

Είναι οι γεύσεις αυτές που προσελκύουν τους νέους;

#

Οι γεύσεις είναι ελκυστικές στους νέους, αλλά στα δεδομένα των ΗΠΑ κατατάσσονται πολύ πίσω από τους φίλους, την περιέργεια και το άγχος ως λόγοι έναρξης. Στην Εθνική Έρευνα για τον Καπνό στη Νεολαία του 2023, το 50% των εφήβων χρηστών ηλεκτρονικού τσιγάρου ανέφερε τη χρήση από φίλους και το 41% την περιέργεια, ενώ το 12% ανέφερε τη διαθεσιμότητα γεύσεων, ως ο 7ος πιο δημοφιλής λόγος. Είναι αλήθεια βέβαια πως και οι έφηβοι χρησιμοποιούν μη-καπνικές γεύσεις. Το ίδιο όμως κάνουν και οι ενήλικες καπνιστές και πρώην καπνιστές. Όσο για το φόβο της «πύλης εισόδου» προς το κάπνισμα, αυτό πρακτικά απορρίπτεται με βάση τα στοιχεία από τις ΗΠΑ: το τρέχον κάπνισμα μεταξύ των μαθητών λυκείου μειώθηκε από 15,8% το 2011 σε 1,4% το 2025 καθώς το άτμισμα έγινε δημοφιλές.

Λειτουργούν οι απαγορεύσεις γεύσεων;

#

Η εμπειρία της Δανίας δείχνει ότι οι απαγορεύσεις γεύσεων αποτυγχάνουν παταγωδώς. Η Δανία απαγόρευσε όλες τις γεύσεις ηλεκτρονικού τσιγάρου εκτός από τη μενθόλη και τις καπνικές τον Απρίλιο του 2022. Μέχρι το 2024, η χρήση μεταξύ των ατόμων ηλικίας 15–29 ετών είχε αυξηθεί από 7% σε 12% (70% σχετική αύξηση), και το 63% των καταναλωτών ανέφερε ότι χρησιμοποιούσε γεύσεις φρούτων, οι οποίες υποτίθεται είχαν απαγορευτεί (Vejpkollen, trade press). Μια ανάλυση των Πανεπιστημίων του Μίσιγκαν και του Τζορτζτάουν προειδοποίησε ομοίως ότι οι περιορισμοί στις γεύσεις θα μπορούσαν να αυξήσουν το κάπνισμα και να δημιουργήσουν μια παράνομη αγορά (Cadham et al., BMC Public Health, 2022).

Ένα άλλο επιχείρημα για το πόσο αναποτελεσματικές είναι οι απαγορεύσεις είναι ότι οι αρωματικές ουσίες προέρχονται από τη βιομηχανία τροφίμων και είναι ευρέως διαθέσιμες. Επομένως, μια απαγόρευση μπορεί να περιορίσει τη σήμανση και την εμπορία, αλλά όχι τη διαθεσιμότητα των ίδιων των συστατικών.

Οδεύει προς απαγόρευση η ΕΕ στα σακουλάκια νικοτίνης;

#

Όχι ακόμη σε επίπεδο ΕΕ. Το κείμενο της επιτροπής ζητά περιορισμούς στις γεύσεις, απλή συσκευασία και υψηλότερους φόρους αντί για μια καθολική απαγόρευση, και η Επιτροπή αναμένεται να προτείνει αναθεωρήσεις της Οδηγίας για τα Προϊόντα Καπνού έως το τέλος του 2026 (EU Reporter). Τα κράτη μέλη είναι διχασμένα: η Γαλλία, το Βέλγιο και οι Κάτω Χώρες πιέζουν για αυστηρότερα μέτρα, ενώ η Ιταλία και η Ελλάδα είναι πιο επιφυλακτικές. Η φορολογική πρόταση της Επιτροπής θα επέκτεινε επίσης τους εναρμονισμένους ειδικούς φόρους κατανάλωσης στα σακουλάκια. Η Γαλλία έχει ήδη υιοθετήσει μια εθνική απαγόρευση για τα σακουλάκια νικοτίνης, που περιλαμβάνει ακόμη και πρόστιμα και ποινή φυλάκισης για απλή κατοχή. Πρωτοφανείς καταστάσεις για χώρα της ΕΕ.

[[MISSING IMAGE: slide7-1.en]]

Οι απαγορεύσεις γεύσεων και τα ανώτατα όρια περιεκτικότητας θεωρητικά περιορίσουν μια αγορά χωρίς να την απαγορεύσουν τυπικά, στην πραγματικότητα όμως θα λειτουργήσουν ως de facto απαγόρευση αν τα εναλλακτικά είναι άχρηστα για έναν καπνιστή. Και η μόνη διέξοδος για τον καπνιστή θα είναι να συνεχίσει να καπνίζει.

Τι θεωρείται επιτυχία; Το πρόβλημα της μέτρησης

#

Ανάλογα με το τι μετράμε, η επιτυχία της Σουηδίας μπορεί να παρουσιαστεί και ως αποτυχία. Η ομαδοποίηση των τσιγάρων μαζί με τα ηλεκτρονικά τσιγάρα και τα σακουλάκια νικοτίνης από τη Eurostat (χρησιμοποιώντας μόνο τη χρήση νικοτίνης ως δείκτη) τοποθετεί τη Σουηδία στο 23,9% καθημερινής χρήσης, το δεύτερο υψηλότερο ποσοστό στην ΕΕ (Euronews). Πρωτοφανές και αντιεπιστημονικό. Μια τέτοια προσέγγιση δεν βγάζει κανένα νόημα. Το μόνο αποτέλεσμα είναι να αποκρύπτει το «θαύμα της Σουηδίας». Η δημόσια υγεία αφορά την πρόληψη ασθενειών και θανάτων, όχι την κρίση συμπεριφορών από μια «ηθικοπλαστική» σκοπιά. Στην πραγματικότητα μάλιστα, αυτή η τακτική της Eurostat κάνει ακόμη πιο ξεκάθαρο πως το πρόβλημα δεν είναι η νικοτίνη αλλά η καύση, τα συμβατικά τσιγάρα.

Πώς θα έμοιαζε μια αναλογική ρύθμιση;

#

Οι επιλογές που συνάδουν με τα στοιχεία περιλαμβάνουν ηλικιακά όρια που επιβάλλονται στο διαδίκτυο και στα καταστήματα (ήδη υπάρχουν απαγορεύσεις πώλησης σε ανηλίκους), περιορισμούς στο μάρκετινγκ που στοχεύει τους νέους, στάνταρ ποιότητας, και φόρους (ή καθόλου φορολογία) που θα διασφαλίζουν ότι τα προϊόντα χαμηλού κινδύνου είναι μακράν φθηνότερα από τα τσιγάρα. Το φορολογικό χάσμα της Σουηδίας είναι το πιο ξεκάθαρο παράδειγμα του τελευταίου σημείου. Αυτά τα μέτρα αντιμετωπίζουν την πραγματική ανησυχία για τη χρήση από νέους, χωρίς να αφαιρούν τη δυνατότητα οι ενήλικες καπνιστές να βρουν εναλλακτικά προϊόντα που θα τους βοηθήσουν να κόψουν το κάπνισμα.

Πότε θα ψηφίσει το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο για την έκθεση του σχεδίου κατά του καρκίνου;

#

Η ψηφοφορία στην ολομέλεια αναμένεται μεταξύ Οκτωβρίου και Νοεμβρίου 2026.

Βασικά σημεία

#

• Η Επιτροπή SANT ενέκρινε την έκθεση εφαρμογής του BECA με 27 ψήφους υπέρ, 8 κατά και 5 αποχές· η ψηφοφορία στην ολομέλεια αναμένεται τον Οκτώβριο–Νοέμβριο του 2026.

• Το καθημερινό κάπνισμα στη Σουηδία μειώθηκε από 16% το 2003 σε 4,8% το 2025, κάτω από το όριο του 5%, που κατατάσσει τη χώρα ως ελεύθερη καπνίσματος.

• Ο έλεγχος του καπνού είναι μία από τις επενδύσεις υγείας με την υψηλότερη απόδοση: το μοντέλο του ΠΟΥ εκτιμά την απόδοση από τις «καλύτερες αγορές» (best buys) σε περίπου 7 δολάρια ΗΠΑ όφελος ανά 1 δολάριο ΗΠΑ κόστος έως το 2030.

• Τα μέχρι τώρα δεδομένα τοποθετούν τα σακουλάκια νικοτίνης ως προς το προφίλ ασφαλείας τους κοντά στη θεραπεία υποκατάστασης νικοτίνης (NRT), αλλά δεν υπάρχουν ακόμη μακροπρόθεσμα δεδομένα υγείας.

• Οι γεύσεις έχουν σημασία για τους ενήλικες: σε μελέτες ατμίσματος, οι μη-καπνικές γεύσεις συνδέονται με υψηλότερες πιθανότητες διακοπής του καπνίσματος. Τα στοιχεία βέβαια είναι από μελέτες παρατήρησης και καμία από αυτές δεν αφορά σακουλάκια νικοτίνης.

• Δεν υπάρχει ακόμη στο τραπέζι μια καθολική απαγόρευση για τα σακουλάκια νικοτίνης σε επίπεδο ΕΕ, αλλά η έκθεση του Κοινοβουλίου ζητά περιορισμούς στις γεύσεις και ορισμένοι ευρωβουλευτές τάσσονται ανοιχτά υπέρ της απαγόρευσης στα προϊόντα υψηλής περιεκτικότητας, χωρίς να ορίζουν τι σημαίνει υψηλή περιεκτικότητα.

Συχνές ερωτήσεις

#

Είναι τα σακουλάκια νικοτίνης απολύτως ασφαλή;

Τα σακουλάκια νικοτίνης δεν είναι απαλλαγμένα κινδύνου, αλλά οι αναλύσεις τοποθετούν το προφίλ τοξικότητάς τους κοντά στη θεραπεία υποκατάστασης νικοτίνης (NRT) και πολύ κάτω από τον καπνό του τσιγάρου (Farsalinos, 2026).

Έγινε η Σουηδία «ελεύθερη καπνίσματος» μόνο λόγω του snus;

Το snus και τα σακουλάκια νικοτίνης φαίνεται πως ήταν καθοριστικά, υποστηριζόμενα από χαμηλή φορολογία και ευρεία διαθεσιμότητα, αλλά η Σουηδία εφάρμοσε επίσης όλες τις άλλες πολιτικές ελέγχου του καπνίσματος.

Πότε θα ψηφίσει το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο για την έκθεση του σχεδίου κατά του καρκίνου;

Η ψηφοφορία στην ολομέλεια αναμένεται μεταξύ Οκτωβρίου και Νοεμβρίου 2026.

Βοηθούν τα σακουλάκια νικοτίνης τους καπνιστές να διακόψουν το κάπνισμα;

Κλινικές δοκιμές που εξετάστηκαν το 2025 υποδηλώνουν ότι τα σακουλάκια μπορεί να μειώσουν την κατανάλωση τσιγάρων, με αποτελέσματα παρόμοια με το snus ή τις τσίχλες νικοτίνης, αν και η βάση των στοιχείων είναι ακόμη μικρή (Heshmati et al.). Τα περισσότερα στοιχεία προέρχονται από πληθυσμιακές μελέτες στη Σουηδία, που δείχνουν ότι το snus είχε σημαντική επίδραση στη μείωση του καπνίσματος στη χώρα.

Μειώνουν οι απαγορεύσεις γεύσεων τη χρήση νικοτίνης από τους νέους;

Όχι αξιόπιστα. Η απαγόρευση γεύσεων στη Δανία το 2022 ακολουθήθηκε από αύξηση της χρήσης μεταξύ των ατόμων ηλικίας 15–29 ετών από 7% σε 12% έως το 2024, με τους περισσότερους χρήστες να εξακολουθούν να χρησιμοποιούν γεύσεις φρούτων (κι όχι μόνο).

Βοηθούν οι γεύσεις τους καπνιστές να διακόψουν το κάπνισμα;

Σε μελέτες προϊόντων ατμίσματος, ναι, κατά μέσο όρο, αλλά τα στοιχεία είναι από μελέτες παρατήρησης, ενώ δεν υπάρχει αντίστοιχη μελέτη για τα σακουλάκια.

Πηγές

#

1. Eunews, “Food, alcohol, and tobacco: the European Parliament’s crackdown”, 28 Sept 2026: <https://www.eunews.it/en/2026/09/28/cifood-alcohol-tobacco-ep-crackdown/>

2. Swedish Council for Information on Alcohol and Other Drugs (CAN) report, via Medical Xpress, May 2026: <https://medicalxpress.com/news/2026-05-sweden-free-goal-daily-smokers.html>

3. Public Health Agency of Sweden review, “Swedish tobacco policy: key learnings”: <https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC11659985/>

4. Rodu B, Cole P. Lung cancer mortality: comparing Sweden with other EU countries. Scand J Public Health 2009: <https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19535408/>

5. Heshmati et al. Nicotine pouches and smoking cessation outcomes: systematic review of randomized trials. Addiction, 2025: <https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/add.70193>

6. Nicotine pouches: an aid in smoking cessation, or a new public health hazard?: <https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/41686395/>

7. WHO, NCD and tobacco control investment cases (2024): <https://cdn.who.int/media/docs/default-source/ncds/investment-cases-draft-paper-for-the-2024-financing-dialogue.pdf?sfvrsn=12a39c1b_3>

8. European Commission, Europe’s Beating Cancer Plan communication: <https://www.drugsandalcohol.ie/42354/>

9. European Commission, smoke-free environments recommendation, Sept 2024: <https://commission.europa.eu/news-and-media/news/commission-proposes-extend-coverage-smoke-free-environments-2024-09-17_en>

10. Euronews, EU cancer risk-factor study, Feb 2025: <https://euronews.com/health/2025/02/04/eu-can-dodge-millions-of-cancers-by-hitting-tobacco-alcohol-reduction-targets-study-claims>

11. Euronews, EU smoking and vaping prevalence, Sept 2026: <https://www.euronews.com/my-europe/2026/09/01/cigarettes-are-on-the-decline-in-the-eu-but-how-popular-are-smoking-and-vaping-still>

12. EU Reporter, “Brussels prepares sweeping reset of nicotine policy”, April 2026: <https://www.eureporter.co/health/2026/04/07/brussels-prepares-sweeping-reset-of-nicotine-policy-as-battle-lines-harden/>

13. Tobacco Insider, “Tobacco Regulation: European Union”: <https://tobaccoinsider.com/tobacco-regulation-european-union/>

14. cigprices.com, nicotine pouch legality in Europe, 2026 (trade source; verify against official French texts): <https://cigprices.com/en/blog/sachets-nicotine-legalite-europe-2026>