Διχασμός στα αμερικανικά δικαστήρια, «πάγωμα» στην ΕΕ: Η πολιτική για τη νικοτίνη σε τροχιά ανοιχτής σύγκρουσης
Κύρια Σημεία#
Η Πολιτεία της Νέας Υόρκης επέβαλε φόρο χονδρικής 75% στα σακουλάκια νικοτίνης χωρίς καπνό, ο οποίος τίθεται σε ισχύ την 1η Σεπτεμβρίου 2026. Οι διανομείς πρέπει επίσης να καταβάλουν αναδρομικό φόρο αποθεμάτων (floor tax) για τα προϊόντα που έχουν ήδη στις αποθήκες τους έως τις 21 Σεπτεμβρίου.
Η ομοσπονδιακή αντιπολίτευση της Αυστραλίας κατέθεσε σχέδιο για δραστική μείωση του εθνικού ειδικού φόρου κατανάλωσης καπνού κατά 80% και την απελευθέρωση των ελεγχόμενων πωλήσεων στα ηλεκτρονικά τσιγάρα και τα σακουλάκια νικοτίνης σε ενήλικες, πέρα από τον περιορισμό της αποκλειστικής διάθεσης από φαρμακεία. Στόχος είναι να πλήξουν τα περιθώρια κέρδους του παράνομου εμπορίου, το οποίο, σύμφωνα με τον Συνασπισμό, αντιπροσωπεύει πλέον το 80% της συνολικής κατανάλωσης καπνού στη χώρα.
Ο FDA ενέκρινε τρία επιπλέον προϊόντα ηλεκτρονικού τσιγάρου Juul2 την 1η Σεπτεμβρίου 2026, ανεβάζοντας τον συνολικό αριθμό των εγκεκριμένων από τον FDA ηλεκτρονικών τσιγάρων στις ΗΠΑ σε 48. Είχε προηγηθεί η έγκριση της αρχικής συσκευής Juul2 στις 28 Αυγούστου 2026.
Τα ομοσπονδιακά εφετεία των ΗΠΑ κατέληξαν σε αντίθετες αποφάσεις σχετικά με τον τρόπο που ο FDA αξιολογεί τα αρωματισμένα προϊόντα ατμίσματος. Το 9ο Εφετείο (Ninth Circuit), στην υπόθεση MH Global κατά FDA, διατήρησε το κριτήριο της «συγκριτικής αποτελεσματικότητας» του οργανισμού για τα υγρά αναπλήρωσης με μη-καπνικές γεύσεις. Το 5ο Εφετείο (Fifth Circuit), στην υπόθεση NicQuid κατά FDA, έκρινε το ίδιο κριτήριο παράνομο, καθώς παρέκαμπτε τη διαδικασία δημόσιας διαβούλευσης. Η σύγκρουση αυτή θα οδηγηθεί σχεδόν βέβαια σε ανώτερο δικαστικό επίπεδο.
Η Altria μήνυσε τον FDA, υποστηρίζοντας ότι ο οργανισμός έχει επανειλημμένα υπερβεί τη νόμιμη προθεσμία των 180 ημερών για την εξέταση αιτήσεων προϊόντων — μεταξύ των οποίων και τα σακουλάκια νικοτίνης της εταιρείας.
Η Οδηγία της ΕΕ για τη Φορολογία του Καπνού παραμένει στάσιμη. Ένα «προοδευτικό» μπλοκ χωρών (Γαλλία, Γερμανία, Βέλγιο, Ολλανδία) πιέζει για υψηλούς κατώτατους φόρους κατανάλωσης σε κάθε κατηγορία νικοτίνης, ενώ ένα πιο «συγκρατημένο» μπλοκ που τάσσεται υπέρ της μείωσης της βλάβης (Σουηδία, Πορτογαλία, Ρουμανία, Ελλάδα) ανθίσταται στην οριζόντια φορολόγηση προϊόντων χαμηλότερου κινδύνου.
Τα στοιχεία λιανικής πώλησης της Circana στις ΗΠΑ (για το έτος που έληξε στις 12 Ιουλίου 2026) αναδεικνύουν την τάση ανάπτυξης: τα σακουλάκια νικοτίνης σημείωσαν άνοδο 25,9% αγγίζοντας τα 7,41 δισ. δολάρια, ενώ οι πωλήσεις προϊόντων ατμίσματος σε καταστήματα ψιλικών μειώθηκαν κατά 5,7% στα 6,22 δισ. δολάρια — πτώση που αντανακλά κυρίως τη στροφή των αγοραστών προς μη καταγεγραμμένα, μη εξουσιοδοτημένα κανάλια προϊόντων μίας χρήσης.
Μια νέα δημοσκόπηση της Gallup, που δημοσιεύθηκε στο Forbes στις 29 Αυγούστου 2026, δείχνει ότι το κάπνισμα τσιγάρων μεταξύ των ενηλίκων στις ΗΠΑ βρίσκεται στο ιστορικό χαμηλό του 11%, το άτμισμα στο 9% και τα σακουλάκια νικοτίνης στο 4%. Αυτή είναι η πρώτη φορά που η Gallup καταγράφει την κατανάλωση pouches.
Η κυβέρνηση της Μαλαισίας καλείται να αποφασίσει τα επόμενα βήματά της μετά την απόσυρση της έφεσης κατά δικαστικής απόφασης που ακύρωνε την αφαίρεση της υγρής νικοτίνης από τη Λίστα Δηλητηρίων (Poisons Act) το 2023, γεγονός που επαναφέρει ερωτήματα για το νομικό καθεστώς των προϊόντων ατμίσματος στη χώρα.
Ρυθμιστικές Εξελίξεις στις ΗΠΑ (FDA)#
Ο FDA συνέχισε να δίνει «πράσινο φως» σε προϊόντα νικοτίνης νέας γενιάς αυτή την εβδομάδα, την ίδια στιγμή που βαθαίνει ο δικαστικός διχασμός για τα πρότυπα αξιολόγησης αρωμάτων.
Τρεις επιπλέον εγκρίσεις για συσκευές Juul2#
Την 1η Σεπτεμβρίου 2026, ο FDA ενέκρινε τρία ακόμη προϊόντα της σειράς Juul2: τη συσκευή και κάψουλες (pods) 18 mg/mL με γεύση καπνού και μενθόλης (περίπου 1,5–1,6% νικοτίνη κατ’ όγκο). Αυτό ακολουθεί την έγκριση της συσκευής Juul2 στις 28 Αυγούστου 2026, η οποία διαθέτει προαιρετική λειτουργία επαλήθευσης ηλικίας μέσω εφαρμογής και κλείδωμα τοποθεσίας για ενήλικες άνω των 21 ετών. Τα στοιχεία της εταιρείας που επικαλέστηκε ο FDA έδειξαν ότι το 19,9–34,6% των χρηστών καψουλών καπνού και το 28,4–49,3% των χρηστών καψουλών μενθόλης είχαν διακόψει πλήρως το κάπνισμα στις έξι εβδομάδες, με τον οργανισμό να καταλήγει ότι τα οφέλη για τον πληθυσμό υπερτερούν των ανησυχιών για την απήχηση της μενθόλης στους νέους. Ο συνολικός αριθμός των εγκεκριμένων ηλεκτρονικών τσιγάρων από τον FDA ανέρχεται πλέον σε 48.
Διαφωνία Εφετείων για το κριτήριο της «συγκριτικής αποτελεσματικότητας»#
Δύο ομοσπονδιακά εφετεία εξέδωσαν αντίθετες αποφάσεις μέσα σε λίγες μέρες σχετικά με το αν ο FDA μπορεί να υποχρεώσει τους αιτούντες υγρών αναπλήρωσης με μη-καπνικές γεύσεις να αποδείξουν ότι τα προϊόντα τους βοηθούν τους καπνιστές να διακόψουν το κάπνισμα πιο αποτελεσματικά από τις εναλλακτικές με γεύση καπνού:
| Υπόθεση | Δικαστήριο | Απόφαση | Ημερομηνία |
|---|---|---|---|
| MH Global LLC κατά FDA (Streamline Vape Co.) | 9ο Εφετείο | Επικύρωσε το πρότυπο συγκριτικής αποτελεσματικότητας του FDA· δεν υπάρχει υποχρέωση δημόσιας διαβούλευσης για κατά περίπτωση εφαρμογή | 18 Αυγ. 2026 (δημοσιοποιήθηκε 26 Αυγ.) |
| NicQuid, LLC κατά FDA | 5ο Εφετείο | Ακύρωσε την απορριπτική απόφαση του FDA· έκρινε ότι το πρότυπο αποτελεί δεσμευτικό κανόνα που απαιτεί επίσημη διαδικασία θέσπισης κανόνων | 19 Αυγ. 2026 |
Για τους κατασκευαστές προϊόντων ατμίσματος με γεύσεις των οποίων οι αιτήσεις απορρίφθηκαν βάσει του ίδιου κριτηρίου, αυτός ο διχασμός προσφέρει νέα νομικά επιχειρήματα και αναγκάζει τον FDA είτε να επισημοποιήσει το πρότυπο μέσω της τυπικής οδού είτε να αναθεωρήσει τη μεθοδολογία αξιολόγησής του.
Η Altria προσφεύγει κατά του FDA για καθυστερήσεις στις εγκρίσεις#
Η Altria κατέθεσε αγωγή κατά του FDA, ισχυριζόμενη ότι ο οργανισμός παραβιάζει συστηματικά τη νόμιμη προθεσμία των 180 ημερών για την έκδοση αποφάσεων σχετικά με τις αιτήσεις PMTA (Premarket Tobacco Product Applications) — αφήνοντας προϊόντα όπως τα σακουλάκια νικοτίνης «on!» της Altria σε εκκρεμότητα για χρόνια. Η εταιρεία υποστηρίζει ότι οι συμμορφούμενοι κατασκευαστές τιμωρούνται, ενώ μη εξουσιοδοτημένοι ανταγωνιστές συνεχίζουν να κερδίζουν μερίδιο αγοράς.
2. Κρατική και Ομοσπονδιακή Φορολογία#
Η Νέα Υόρκη εξίσωσε τη φορολογία στα σακουλάκια νικοτίνης με εκείνη των παραδοσιακών προϊόντων καπνού.
Από την 1η Σεπτεμβρίου 2026, η Νέα Υόρκη επέβαλε φόρο χονδρικής 75% στα εναλλακτικά προϊόντα νικοτίνης χωρίς καπνό, επηρεάζοντας μάρκες όπως οι ZYN και VELO. Ο φόρος εισπράττεται προτού τα προϊόντα φτάσουν στα ράφια, δεν περιλαμβάνει τα προϊόντα ατμίσματος (που φορολογούνται ξεχωριστά) και εξαιρεί τα εγκεκριμένα από τον FDA βοηθήματα διακοπής καπνίσματος. Οι επιχειρήσεις πρέπει επίσης να πληρώσουν αναδρομικό φόρο για το στοκ που έχουν ήδη στην κατοχή τους. Ο δεδηλωμένος στόχος είναι να κλείσει η ψαλίδα τιμών μεταξύ των νέων μορφών νικοτίνης και των τσιγάρων.
3. Δεδομένα Αγοράς: Άνοδος στα Pouches, Κάμψη στο Άτμισμα#
Τα στοιχεία της Circana για τα καταστήματα ψιλικών στις ΗΠΑ υπογραμμίζουν την απόκλιση μεταξύ των κατηγοριών pouches και ατμίσματος.
| Κατηγορία | Πωλήσεις (έτος έως 12 Ιουλ. 2026) | Ετήσια Μεταβολή | Παράγοντας Ώθησης |
|---|---|---|---|
| Μη καπνιζόμενος καπνός (σύνολο) | 13,5 δισ. $ | +12,2% | Αποκλειστικά από τα σακουλάκια νικοτίνης |
| Σακουλάκια νικοτίνης (pouches) | 7,41 δισ. $ | +25,9% | +24,3% στον όγκο μονάδων |
| Υγρό ταμπάκο (moist snuff) | — | Μονάδες −8,5% | Αντισταθμίστηκε μόνο από αύξηση τιμής 8,6% |
| Καπνός για μάσηση | — | Μονάδες −8,4% | Παράλληλα με πτώση τιμής 3% |
| Άτμισμα (καταστήματα ψιλικών) | 6,22 δισ. $ | −5,7% | Μονάδες −13,7%, τιμές +9,3% |
| Κύρια προϊόντα ατμίσματος | 5,94 δισ. $ | −7,1% | Μονάδες −15,1% |
| Αξεσουάρ ατμίσματος (μπαταρίες κ.λπ.) | 279 εκατ. $ | +40,5% | Ζήτηση για μπαταρίες 510 και hardware υψηλής τεχνολογίας |
Τα στοιχεία δείχνουν συνεχιζόμενη μετακίνηση των καταναλωτών από τις καταγεγραμμένες πωλήσεις ατμίσματος προς εξειδικευμένα και διαδικτυακά κανάλια —κυρίως για μη εξουσιοδοτημένα προϊόντα μίας χρήσης— ενώ τα νόμιμα σακουλάκια νικοτίνης συνεχίζουν να αναπτύσσονται.
Νέα μελέτη αναφέρει ότι η πλειονότητα των πωλήσεων ηλεκτρονικών τσιγάρων αφορούν μη εξουσιοδοτημένα προϊόντα
Μια μελέτη που δημοσιεύτηκε στο NEJM Evidence αναφέρει ότι μέχρι τον Δεκέμβριο του 2025, το 69,4% των πωλήσεων προϊόντων ηλεκτρονικού τσιγάρου σε καταστήματα ψιλικών και παντοπωλεία εκτιμάται ότι ήταν μη εξουσιοδοτημένα προϊόντα. Ενώ η συντριπτική πλειοψηφία των πωλήσεων ηλεκτρονικών τσιγάρων με γεύση καπνού ήταν εγκεκριμένα από τον FDA, μόνο μια μικρή μειοψηφία των πωλήσεων με γεύση μενθόλης και πρακτικά καμία από άλλες μη-καπνικές γεύσεις δεν αφορούσε εγκεκριμένα προϊόντα. Αυτά είναι τα αποτελέσματα της απαγόρευσης και της υπερβολικά περιοριστικής ρύθμισης, η οποία δεν κατάφερνει να αντιμετωπίσει τη ζήτηση.
4. Τάσεις Κατανάλωσης: Πρώτη Καταγραφή των Pouches από την Gallup#
Νέα έρευνα της Gallup θέτει το πρώτο εθνικό σημείο αναφοράς για τις πωλήσεις στα σακουλάκια νικοτίνης στις ΗΠΑ.
Η έρευνα Καταναλωτικών Συνηθειών της Gallup για το 2026 έδειξε:
Το 11% των ενηλίκων στις ΗΠΑ κάπνισε τσιγάρα την τελευταία εβδομάδα — ισοφαρίζοντας το ιστορικό χαμηλό.
Το 9% χρησιμοποίησε ηλεκτρονικό τσιγάρο.
Το 4% χρησιμοποίησε σακουλάκια νικοτίνης — η πρώτη φορά που η Gallup θέτει τη σχετική ερώτηση.
Το κάπνισμα τσιγάρων κυριαρχεί στις ηλικίες 30–49 (16%), ενώ το άτμισμα και τα pouches προτιμώνται από νεότερους, με αποκορύφωμα τις ηλικίες 18–29 (17% άτμισμα, 5% pouches).
5. Πολιτικές Συζητήσεις εκτός ΗΠΑ#
Αυστραλία: Σχέδιο για μείωση φόρων και νομιμοποίηση πωλήσεων ατμίσματος/pouches#
Ο αντιπολιτευόμενος Συνασπισμός πρότεινε μείωση του φόρου καπνού κατά 80%, με στόχο την πτώση της τιμής του πακέτου στα 9-10 δολάρια Αυστραλίας, ώστε να καταστεί μη κερδοφόρο το παράνομο εμπόριο. Το σχέδιο περιλαμβάνει τη νομιμοποίηση της λιανικής πώλησης στα ηλεκτρονικά τσιγάρα και τα σακουλάκια νικοτίνης σε ενήλικες, καθώς και χρηματοδότηση 200 εκατ. δολαρίων για την καταπολέμηση του οργανωμένου εγκλήματος που συνδέεται με τον παράνομο καπνό.
Ευρωπαϊκή Ένωση: Σε τέλμα η φορολογική μεταρρύθμιση#
Η πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την αναθεώρηση της Οδηγίας Φορολογίας του Καπνού παραμένει μπλοκαρισμένη λόγω διαφωνιών στον τρόπο φορολόγησης των νέων προϊόντων:
«Προοδευτικό» μπλοκ (Γαλλία, Γερμανία, Βέλγιο, Ολλανδία): Ζητά υψηλούς ελάχιστους φόρους σε όλα τα προϊόντα νικοτίνης και απαγόρευση των φίλτρων.
«Συγκρατημένο» μπλοκ / Μείωση της βλάβης (Σουηδία, Πορτογαλία, Ρουμανία και Ελλάδα): Υποστηρίζει χαμηλότερη φορολογία στα μη καιόμενα εναλλακτικά προϊόντα για να ενθαρρυνθεί η μετάβαση των καπνιστών σε αυτά.
Η στάση της Ελλάδας αντανακλά την υψηλή επικράτηση του καπνίσματος στη χώρα και την ύπαρξη μιας εδραιωμένης αγοράς θερμαινόμενου καπνού και ατμίσματος. Η Αθήνα συντάσσεται με τη Σουηδία, ζητώντας ρυθμίσεις που θα διαχωρίζουν τα καιόμενα προϊόντα από τις εναλλακτικές χαμηλότερου κινδύνου.
Μαλαισία: Νομικό κενό μετά την απόσυρση της έφεσης#
Η απόφαση του Υπουργείου Υγείας της Μαλαισίας να αποσύρει την έφεση κατά της δικαστικής απόφασης που ακύρωνε την εξαίρεση της υγρής νικοτίνης από τον Νόμο περί Δηλητηρίων, δημιουργεί ερωτήματα για το μέλλον. Η κυβέρνηση πρέπει τώρα να αποφασίσει αν θα ρυθμίσει τα υγρά ατμίσματος μέσω του νέου Νόμου για τον Έλεγχο των Προϊόντων Καπνίσματος του 2024 ή μέσω άλλης οδού.
Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)#
Ενέκρινε ο FDA νέα ηλεκτρονικά τσιγάρα αυτή την εβδομάδα; Ναι. Την 1η Σεπτεμβρίου 2026, εγκρίθηκαν τρία επιπλέον προϊόντα Juul2 (συσκευή και κάψουλες καπνού/μενθόλης). Ο συνολικός αριθμός εγκεκριμένων συσκευών είναι πλέον 48.
Γιατί δύο δικαστήρια των ΗΠΑ αποφάσισαν διαφορετικά για τα αρωματισμένα προϊόντα ατμίσματος; Το 9ο Εφετείο έκρινε ότι ο FDA μπορεί να απαιτεί αποδείξεις συγκριτικής αποτελεσματικότητας μέσω ατομικών αξιολογήσεων. Το 5ο Εφετείο έκρινε ότι αυτό αποτελεί «κανόνα» και θα έπρεπε να έχει προηγηθεί δημόσια διαβούλευση. Αυτό αυξάνει τις πιθανότητες παρέμβασης του Ανωτάτου Δικαστηρίου.
Ποια είναι η θέση της Ελλάδας στη συζήτηση για τη φορολογία καπνού στην ΕΕ; Η Ελλάδα τάσσεται υπέρ της διαφοροποιημένης φορολόγησης, αντιστεκόμενη στην οριζόντια επιβολή υψηλών φόρων σε όλα τα προϊόντα νικοτίνης. Η ελληνική πλευρά υποστηρίζει ότι τα προϊόντα μειωμένου κινδύνου (άτμισμα, θερμαινόμενος καπνός) πρέπει να αντιμετωπίζονται ευνοϊκότερα φορολογικά σε σχέση με το τσιγάρο.
Η παρούσα αναφορά καλύπτει επαληθευμένες εξελίξεις από τις 27 Αυγούστου έως τις 4 Σεπτεμβρίου 2026.
